wykorzystanie szarych ścieków

znany i stosowany od pokoleń – ma różne oblicza. Można recyklingować czyli powtórnie wykorzystywać zużyty papier, plastik czy szkło. Robienie kompostu na działce to także recykling – odpady organiczne pod wpływem procesów biologicznych i czasu przekształcają się w nawóz i nie musimy go kupować. Celem recyklingu jest zmniejszenie ilości odpadów i powtórne ich wykorzystanie, z myślą o środowisku i jego ochronie. Wymienione działania są powszechnie stosowane, dzieci uczą się o nich w szkole i zachęcane są do tego w domu. Ale mało kto wie i stosuje recykling ścieków. Czy to działanie tylko dla koneserów i fanatyków ekologii czy nasza najbliższa przyszłość?

Temat nie jest nowy, bo w latach ’70 ubiegłego wieku po kryzysie energetycznym wymyślono koncepcję zielonego budownictwa. Zauważono, że należałoby zrobić coś co ograniczy negatywny wpływ działalności człowieka na środowisko. Kraje takie jak USA, Niemcy, Japonia czy Wielka Brytania stworzyły wytyczne do budowy domów o zmniejszonej energochłonności.

Zrównoważony rozwój

to takie pojęcie ekonomiczne, zakładające, że potrzeby obecnego pokolenia mogą być zaspokojone bez umniejszania szans przyszłych pokoleń na zaspokojenie ich potrzeb. Tej idei przyklaskuje recykling ścieków szarych. Wody w Polsce jest mało i jest niskiej jakości. Zdarzają się okresy suszy, które mają wpływ na wysokość lustra wody ujęć podziemnych. Poza tym zwyczajnie marnujemy wodę, używając jej lekkomyślnie.

Kiedy ma to sens?

✓ przy niedoborze wody – są obszary, gdzie woda jest bardzo droga i brak jest lokalnych jej ujęć.

W tym wypadku koszt oczyszczania ścieków szarych jest mniejszy niż szukanie i przygotowanie alternatywnego źródła wody.

✓ przy braku pozwolenia na odprowadzenie oczyszczonych ścieków do środowiska – brak systemu kanalizacyjnego, konieczność wywożenia szamba, brak możliwości budowy taniej drenażowej oczyszczalni ścieków z powodu wysokiego poziomu wód gruntowych.

W tym wypadku koszt oczyszczania ścieków szarych jest mniejszy niż częsty wywóz zawartości szamba lub budowa kanalizacji.

✓ przy małej przepustowości kanalizacji deszczowej – wody opadowe również można recyklingować, są rejony, jak np. Kołobrzeg, gdzie istnieje konieczność budowania zbiorników retencyjnych, spowalniających spływ wód deszczowych z terenów utwardzonych.

W tym wypadku jesteśmy zobligowani do zbudowania zbiornika na własny koszt w celu odciążenia kanalizacji deszczowej podczas trwania ulewnego deszczu. A skoro mamy już zbiornik, jest okazja zabawić się w ekologa.

Rodzaje ścieków

Ścieki z gospodarstw domowych dzielą się na:

✓ ścieki czarne – ścieki zawierające fekalia i mocz – czyli z toalet i pisuarów

✓ ścieki szare – ścieki niezawierające fekaliów i moczu – czyli odpływy zużytej wody z umywalki, pralki, zlewu, zmywarki i wanny

✓ są też ścieki żółte – czyli odpływy z pisuarów, ale rzadko kto ma je w domu, temat bardziej dotyczy budynków użyteczności publicznej.

Poszczególne kolory to frakcje ścieków, które różnią się od siebie ilością zawartych zanieczyszczeń oraz objętością. Ścieków  czarnych będzie najmniej i będą najbardziej zanieczyszczone, a ścieków szarych będzie stosunkowo dużo, a zanieczyszczenia w nich zawarte będą stanowić znikomy procent.

✓ ścieki deszczowe, których powtórne wykorzystanie już uprawia większość właścicieli domków jednorodzinnych z odprowadzeniem deszczówki na teren posesji.

Do czego mogą służyć?

Zastanówmy się do czego używamy wody w domu. Do kąpania, do mycia, do gotowania, do picia, do prania, do spłukiwania toalet, do sprzątania, do prac w ogrodzie. Okazuje się, że użycie wody o klasie wody pitnej wymagane jest tylko w 10 – 15% sytuacji, tam gdzie faktycznie tę wodę będziemy spożywać w takiej czy innej postaci. W pozostałych sytuacjach już nie stawiamy tak bardzo na jakość wody, bo i czynność taka jak pranie czy spłukiwanie toalet, albo mycie podłogi nie musi odbywać się przy użyciu wody zdatnej do picia. Jesteśmy przyzwyczajeni do tego, że takiej właśnie wody używamy do tych celów na co dzień, a jest to zwykłe marnotrawstwo.

Ścieki szare i deszczowe można wykorzystać do celów:

☛ spłukiwania toalet

☛ podlewania zieleni

☛ mycia tarasów i podjazdów

☛ prania

☛ zasilania oczek wodnych

☛ nawadniania terenów suchych

☛ zasilania wód podziemnych

☛ kąpieli

Ilość i jakość ścieków

Przyjrzyjmy się bliżej temu co i ile produkujemy.

Ilość wody pobieranej z sieci wodociągowej jest uzależniona od kilku rzeczy, takich jak standard wyposażenia łazienki, dostępność wody, sytuacja czy mamy szambo czy kanalizację czy zamożność.

Ogólnie można przyjąć, że przeciętny człowiek produkuje podczas mycia, prania i sprzątania ok. 90 – 120l ścieków dziennie. Daje to rocznie ponad 35 tys. litrów czyli 35 m3 ścieków szarych, które stanowią 70% wszystkich ścieków bytowych. Tylko 30% ścieków to ścieki z toalet.

Skład ścieków szarych jest zupełnie inny niż ścieków czarnych i fakt ten uzasadnia rozdział tych ścieków i odmienne unieszkodliwianie.

Ścieki szare mają inną barwę, są mętne i brzydko pachną i to są główne powody, dla których większość z nas będzie omijać temat wykorzystania ich ponownie w domu. No może ostatecznie przekonamy się do wykorzystania ich do spłukiwania toalet.

Ścieki szare są na tyle zanieczyszczone, że przed ponownym ich wykorzystaniem powinno się je oczyszczać i dezynfekować. Mimo zawartości detergentów są podatne na oczyszczanie biologiczne.

ścieki z kuchni – najbardziej zanieczyszczone, duża zawartość materii organicznej, szybko rozkładającej się, wysoka zawartość azotu, rzadko są brane pod uwagę przy recyklingowaniu.

ścieki z pralek – znacznie zanieczyszczone, dużo zanieczyszczeń mechanicznych, zawartość azotanów i fosforanów zależna od użytych środków piorących, zanieczyszczenie bakteriami wzrasta w przypadku prania ubrań dziecięcych oraz ludzi starszych, korzystających z pieluch.

ścieki z kąpieli – najmniej zanieczyszczone, zanieczyszczenia w ściekach z wanny są mniejsze niż w ściekach z prysznica, bo i wody w wannie zużywa się więcej, a środków myjących tyle samo co pod prysznicem, zanieczyszczenia są łatwo rozkładające się.

ścieki mieszane – mieszanina ścieków z umywalki, pralki, wanny, prysznica i zlewozmywaka, częściej wykorzystywana z pominięciem zlewozmywaka. Zawartość substancji biogennych jest niska, obecne są bakterie, także typu kałowego.

Dlaczego oczyszczanie jest ważne?

Redukcja zawiesiny i elementów stałych – zapobiega zarastaniu instalacji zasilanej przez ścieki szare

Redukcja substancji organicznych łatwo rozkładalnych – zapobiega zagniwaniu ścieków szarych

Dezynfekcja czyli pozbycie się bakterii i patogenów – mimo iż ścieków szarych nie wykorzystuje się do celów spożywczych, zawarte w nich bakterie mogłyby zainfekować otwarte rany lub dostać się do organizmu droga kropelkową.

Gdy zanieczyszczenia są łatwo rozkładające się oznacza to, że czas magazynowania takich ścieków musi być jak najkrótszy, ponieważ szybko dochodzi do ich zagniwania – będą śmierdzieć. Jeśli zmuszeni jesteśmy do dłuższego przechowywania takich ścieków, żeby zapobiec zagniwaniu należy ścieki napowietrzać.

Gdy ścieki szare mają mały ładunek substancji odżywczych, dotyczy to mieszaniny ścieków szarych bez ścieków z kuchni. Chcąc oczyszczać je biologicznie należy zasilić je biopreparatem z fosforem i azotem, żeby nakarmić bakterie robiące dobrą robotę.

Jak to zrealizować?

✓ W domkach jednorodzinnych i mieszkaniach – można zastosować specjalne rozwiązania miejscowe – miska ustępowa zintegrowana z umywalką lub pralką, tylko trzeba mieć dostęp do takich sprzętów, bo w popularnym dyskoncie „budujesz, wykańczasz, dekorujesz, mieszkasz” taki sprzęt nie będzie dostępny. Pewnie też swoje kosztuje, a połączenie pralki z toaletą może wyglądać co najmniej dziwnie i być kłopotliwe w użytkowaniu.

✓ Można też zainstalować w okolicach umywalki czy zlewozmywaka zbiornik, w którym będzie gromadzona i wstępnie oczyszczana woda, a później podawana do spłuczki. To system miejscowy.

✓ System centralny jest bardziej rozbudowany, ale też bardziej dostępny dla użytkownika. Niestety w mieszkaniu już będzie trudniej to rozwiązanie wprowadzić, chyba że wprowadzamy się do nowego bloku a nasz deweloper o tym pomyślał. Polega na zbudowaniu systemu zbierania ścieków szarych od poszczególnych przyborów sanitarnych do centralnego zbiornika. Trzeba poprowadzić osobne piony dla ścieków szarych i czarnych oraz znaleźć miejsce na zbiornik, w którym będą gromadzone ścieki. Ścieki szare można w tym zbiorniku połączyć z wodą deszczową, wszystko razem oczyszczać i używać nie tylko do spłukiwania toalet czy prania, ale również mycia tarasu czy podlewania zieleni.

✓ Można również, działając centralnie, wykorzystać do spłukiwania toalet i podlewania ogrodu tylko wody deszczowe. Gromadzić je w zbiorniku połączonym z rurą spustową na dachu i za pomocą pompy zatapialnej tłoczyć do osobnej instalacji zasilającej spłuczki zbiornikowe. Oczywiście po wstępnym, przynajmniej mechanicznym podczyszczeniu i dezynfekcji.

Jeśli zamierzamy gromadzić ścieki szare w zbiorniku, istotne będą informacje o czasie zagniwania ścieków. Ma na to wpływ ilość substancji ulegających biodegradacji oraz rodzaj detergentów stosowanych podczas mycia. Średni czas zagniwania dla mieszaniny ścieków szarych z wanny, prysznica, pralki i umywalki to jedna doba. W przypadku ścieków tylko z umywalki lub tylko z wanny czas zagniwania waha się od 2 do 5 dni, w zależności od użytych detergentów.

Sposoby gospodarowania ściekami bytowymi

Metoda nr 1 – oczyszczanie ścieków – to znamy. Wszystkie ścieki z budynku trafiają do kanalizacji, a potem na oczyszczalnię. Albo do przydomowej oczyszczalni ścieków. Oczyszczone ścieki są ponownie wprowadzane do środowiska po tym jak zostały pozbawione szkodliwych substancji.

Metoda nr 2 – rozdzielczy system kanalizacji w budynku – oddzielne odpływy dla ścieków czarnych i szarych. Można to zrealizować budując osobne piony kanalizacyjne dla ścieków z toalet i dla pozostałych ścieków. Odpływ z toalet kierowany jest do kanalizacji lub zbiornika, gdzie fermentując przez odpowiednio długi okres rozkładają się substancje organiczne. Odpływ z pozostałych przyborów kierowany jest do osobnego zbiornika w celu podczyszczenia, a potem takie ścieki można wykorzystać np. do podlewania ogrodu.

Metoda nr 3 – rozdzielczy system kanalizacji w budynku z recyrkulacją – podobnie jak wyżej, ścieki czarne i szare mają osobne piony kanalizacyjne. Ścieki czarne podlegają oczyszczeniu lokalnie lub centralnie w oczyszczalni ścieków, a ścieki szare po podczyszczeniu kierowane są powtórnie do obiegu i mogą być wykorzystane do spłukiwania toalet albo prania.

Metody oczyszczania ścieków szarych

Ze względu na zawartość zanieczyszczeń i specyficzne wymogi eksploatacji urządzeń, które zasilane są ściekami szarymi, należy je oczyścić przed ponownym użyciem. I w zależności od tego jakie ścieki i do czego będziemy powtórnie wykorzystywać, taką metodę i stopień oczyszczenia należy dobrać.

Pomocne będzie filtrowanie w celu usunięcia zanieczyszczeń stałych – czyli filtry siatkowe, polipropylenowe, także filtracja piaskowa, stosowana w przydomowych oczyszczalniach drenażowych. Na końcu konieczna dezynfekcja.

Przydomowa oczyszczalnia ścieków z drenażem rozsączającym – nie ma norm i wytycznych do oczyszczania ścieków szarych, więc należy przyjąć wszelkie odległości drenażu od studni, drogi, drzew i budynku oraz nitki drenażu do zwierciadła wód gruntowych tak, jak dla tradycyjnej oczyszczalni przydomowej.

Przydomowa oczyszczalnia ścieków ze złożem biologicznym lub hydrofitowa – gdzie złoże biologiczne tworzą korzenie roślin wodolubnych, a przepływ ścieków przez złoże jest pionowy lub poziomy. Oczyszczone ścieki można wykorzystać do podlewania ogrodu, do zasilenia oczka wodnego oraz do spłukiwania toalet. Jeśli zdecydujemy się wprowadzić ścieki szare do gruntu zasilą one suchą ziemię i podniosą poziom wód gruntowych. Mogą być również źródłem substancji odżywczych dla podlewanych roślin.

Żeby sobie nie zaszkodzić

Pewnie gdyby w polskich przepisach było jasno sprecyzowane co z czym, dlaczego i po co, wykorzystanie ścieków szarych byłoby powszechne i dostępne, a może nawet i oczywiste, tak jak obecnie oczywiste jest segregowanie śmieci. Nikt nie bałby się recyklingu ścieków i nie zastanawiał nad tym, czy jest opłacalny. Rozporządzenie w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie dopuszcza wykorzystanie wód opadowych do spłukiwania toalet, prania oraz podlewania ogrodu. Nie wspomina o wykorzystaniu w tym celu ścieków szarych. Ponieważ nie ma danych jakiej jakości mogą być ścieki recyklingowane, żeby ruszyć z miejsca, nie czekając aż odpowiednie przepisy powstaną można podpatrzeć jak to robią w innych krajach, gdzie system funkcjonuje od lat i zaadaptować to do naszych warunków klimatycznych i zwyczajów korzystania z wody.

Jeśli zdecydujemy się wykorzystywać ścieki szare po oczyszczeniu do prania to musimy wiedzieć, że takie ścieki nie mogą zawierać bakterii coli ani innych bakterii fekalnych. Ale woda do spłukiwania toalet oraz do podlewania ogrodu już takie bakterie w składzie mieć może.

Ponadto bardzo ważną sprawą jest zabezpieczenie instalacji z wodą pitną przed wtórnym zanieczyszczeniem ściekami szarymi. Wszędzie tam, gdzie obie instalacje łączą się, konieczne jest zastosowanie przerwy powietrznej, czyli zabezpieczenia klasy A.

Ogólnie sprowadza się to do tego, żeby zdać sobie sprawę ile ścieków szarych możemy pozyskać i do czego chcemy je przeznaczyć. Jak odpowiemy na pytanie „do czego?”, będziemy wiedzieć jak bardzo powinny być oczyszczone, żeby móc je bezpiecznie wykorzystać.

Jeżeli chodzi o ilości ścieków szarych to można przyjąć, że dzienny odpływ ścieków z prysznica to 50l/osobę, spłukiwanie toalet to 25l/osobę, a pranie 15l/osobę.

Co będę z tego mieć?

Powtórne użycie wody już pobranej z sieci to zmniejszenie zużycia świeżej wody z wodociągu. Więc realna oszczędność. Opłaty naliczane są za pobraną wodę i za ścieki. Opłaty za ścieki są ok. 1,5 raza większe niż opłaty za wodę. Naliczenia opłat dokonuje się na podstawie wskazań wodomierza. Ilość ścieków przyjmuje się na poziomie 95% zużycia wody.

Przykład

Załóżmy, że w domu mieszkają 4 osoby, które średnio zużywają po 70l wody dziennie. W skali miesiąca wygląda to tak:

70l * 4 osoby * 30 dni = 8400 litrów/m-c = 8,4m3/m-c wody

8,4 * 0,95 = 7,98m3/m-c ścieków

Opłaty miesięczne NETTO dla rodziny 4 osobowej przy powyższym zużyciu w Kołobrzegu to:

woda – 23,69zł

ścieki – 35,99zł

razem – 59,68zł/m-c, 716,16zł/rok

Na wysokość opłat za wodę i ścieki ma wpływ:

✏ ilość osób zamieszkujących, nie koniecznie na stałe

✏ standard wyposażenia łazienki – do wanny lejemy więcej wody, niż używamy pod prysznicem, ale to też zależy od naszych preferencji i aktywności

✏ sposobu zmywania naczyń – zmywarki zużywają 10-15l wody na jeden cykl, a przy ręcznym myciu naczyń pod bieżącą wodą z mycia naczyń robi się równowartość wcale nie szybkiego prysznica.

Wykorzystanie ścieków szarych pozwala ograniczyć zużycie wody pitnej do ok. 60%.

Jeśli uważasz ten tekst za wartościowy, podziel się nim z innymi.

as-gips